Diş teli kullanan bir çocuk için okul günü yalnızca derslerden oluşmaz. Beslenme saatleri, teneffüsler, beden eğitimi, okul takımı antrenmanları ve ağız bakımının evden uzakta sürdürülmesi ortodontik tedavinin günlük yönetimini etkiler….
Diş teli kullanan bir çocuk için okul günü yalnızca derslerden oluşmaz. Beslenme saatleri, teneffüsler, beden eğitimi, okul takımı antrenmanları ve ağız bakımının evden uzakta sürdürülmesi ortodontik tedavinin günlük yönetimini etkiler. Ailenin amacı çocuğu sürekli kısıtlamak yerine okulda karşılaşabileceği durumlara önceden hazırlamak olmalıdır. Sabit veya hareketli aparey seçiminin çocuğun gelişimine ve ağız yapısına göre planlandığı izmirde çocuklarda diş teli uygulamalarında da hangi yöntemin kullanılacağı ve günlük bakımın nasıl yürütüleceği muayene sonucunda belirlenir.
Okul hayatına uyum için en kullanışlı yaklaşım küçük bir rutin oluşturmaktır. Çocuğun hangi yiyecekleri daha dikkatli tüketmesi gerektiğini bilmesi, yanında temel ağız bakım malzemeleri bulundurması ve braket ya da tel ile ilgili beklenmedik bir durumda ne yapacağını öğrenmesi günlük hayatı kolaylaştırır. Özellikle küçük yaştaki çocuklarda öğretmenin veya okulda çocuğun yakınında bulunan bir yetişkinin ortodontik aparey kullanıldığını bilmesi de gerektiğinde aileyle hızlı iletişim kurulmasına yardımcı olabilir.
Sabit diş teli kullanılırken temel sorun yiyeceğin sağlıklı veya sağlıksız olmasından ibaret değildir. Yiyeceğin sertliği ve yapışkanlığı da önem taşır. Çok sert bir yiyeceği ön dişlerle doğrudan ısırmak brakete fazla kuvvet uygulanmasına neden olabilir. Yapışkan gıdalar ise tellerin ve braketlerin çevresine tutunarak temizliği güçleştirebilir.
Beslenme çantası hazırlanırken çocuğun rahat çiğneyebileceği seçeneklere ağırlık verilebilir. Meyvelerin tamamen yasaklanması yerine sert olanların küçük parçalara ayrılması daha uygun bir yaklaşım olabilir. Sandviç veya benzeri yiyecekler de çocuğun ön dişleriyle büyük ve sert parçaları koparmasını gerektirmeyecek şekilde hazırlanabilir. Ortodontik bakım rehberlerinde sert, yapışkan ve yoğun çiğneme gerektiren yiyeceklerin braket ve teller açısından sorun oluşturabileceği özellikle belirtilir.
Çocuğun okul kantininden alışveriş yaptığı durumlarda da hangi gıdaların apareyi zorlayabileceğini anlaması önemlidir. Sert şekerlemeler, çok yapışkan atıştırmalıklar, buz çiğneme alışkanlığı ve oldukça sert yiyecekleri doğrudan ısırma gibi davranışlardan kaçınması gerektiğini bilmesi, aile kontrolünün olmadığı saatlerde kendi bakım sorumluluğunu kazanmasına yardımcı olur.
Braketler ve teller yiyecek artıklarının tutunabileceği ek yüzeyler oluşturur. Bu nedenle okulda öğün sonrasındaki bakım, evde yapılan ağız bakımının tamamlayıcısıdır. Çocuğun çantasında seyahat tipi bir diş fırçası ve hekimin önerdiği yardımcı temizlik araçlarının bulunması pratik olabilir. Diş arası fırçası gibi ürünlerin kullanılıp kullanılmayacağı çocuğun tedavi planına ve Uzm. Dt. Çağrı Şibal tarafından verilen bireysel bakım önerilerine göre değerlendirilmelidir.
Her koşulda hemen ayrıntılı temizlik yapmak mümkün olmayabilir. Böyle bir durumda ağızda kalan yiyecek parçalarının uzaklaşmasına yardımcı olmak için suyla çalkalama geçici bir adım olabilir. Ancak bu uygulama düzenli diş fırçalamanın yerine geçmez. Özellikle braketlerin çevresinde biriken plakların uzaklaştırılması için çocuğun kendisine öğretilen fırçalama yöntemini sürdürmesi gerekir.
Küçük bir bakım seti çocuğun okulda karşılaşabileceği basit durumları daha rahat yönetmesine yardımcı olabilir. Setin içeriği tedavide kullanılan apareye göre değişebilir. Gereksiz malzeme taşımak yerine çocuğun gerçekten kullanabileceği birkaç temel parçanın bulunması daha pratiktir.
Ortodontik mum özellikle tel veya braketin yanak ya da dudak içini rahatsız ettiği durumlarda geçici rahatlık sağlamak amacıyla kullanılabilir. Çocuğun bu malzemelerin nasıl kullanılacağını önceden öğrenmesi önemlidir. Okulda ilk defa karşılaştığı bir sorunu tek başına çözmeye çalışması yerine gerektiğinde öğretmeninden veya ailesinden yardım istemesi daha güvenli bir yaklaşımdır.
Diş teli takılması çocuğun okul sporlarından otomatik olarak uzaklaşması gerektiği anlamına gelmez. Ancak ağız ve yüz bölgesine darbe gelme ihtimali bulunan faaliyetlerde koruma konusu önem kazanır. Amerikan Diş Hekimleri Birliği ağız ve diş yaralanması riski taşıyan sportif etkinliklerde uygun şekilde oturan ağız koruyucularının kullanılmasını önermektedir.
Ortodontik aparey kullanan çocuklarda ağız koruyucunun seçimi ayrıca değerlendirilmelidir. Çünkü dişlerin konumu tedavi sırasında değişebilir ve standart bir ürün her çocuk için uygun olmayabilir. Çocuğun futbol, basketbol, dövüş sporları veya temas ihtimali bulunan başka bir okul etkinliğine katılması durumunda aile, kullanılacak koruyucuyu ortodontik tedaviyi yürüten hekimle görüşebilir.
Kopan veya gevşeyen braket her zaman aynı düzeyde acil bir durum oluşturmaz. Braket tel üzerinde duruyor fakat dişten ayrılmış görünüyorsa çocuk parçayla oynamamalı ve bilinçsiz şekilde çıkarmaya çalışmamalıdır. Ortodontik mum, rahatsız eden bölgenin geçici olarak örtülmesinde kullanılabilir. Aile durumdan haberdar edilmeli ve ortodonti muayenehanesiyle iletişime geçilerek yapılması gereken işlem öğrenilmelidir.
Telin batması veya apareyin gevşemesi durumunda da benzer şekilde çocuğun telleri çekmesi, kesmesi veya apareyi zorlaması uygun değildir. Ağır kanama, nefes alma ya da yutma güçlüğü, ciddi yüz travması veya dişin yerinden çıkması gibi durumlar ise sıradan bir braket probleminden farklı değerlendirilir ve acil sağlık hizmeti gerektirebilir.
| Okuldaki durum | İlk yaklaşım | Ailenin yapması gereken |
|---|---|---|
| Yemek braketlerin arasında kaldı | Su ile çalkalama ve uygun zamanda ağız bakımı | Çocuğun bakım setini düzenli tamamlamak |
| Braket gevşedi | Braketle oynamamak ve gerekiyorsa ortodontik mum kullanmak | Muayenehaneyle iletişime geçmek |
| Tel yanağı rahatsız ediyor | Bölgeyi ortodontik mumla geçici olarak korumak | Hekimin yönlendirmesini almak |
| Spor etkinliği var | Darbe riskini dikkate almak | Uygun ağız koruyucu konusunda hekime danışmak |
| Apareyde beklenmedik değişiklik var | Apareyi zorlamamak | Durumu tarif ederek ortodonti muayenehanesine bildirmek |
Okul saatleri boyunca ebeveyn çocuğun yanında olmadığı için ortodontik bakım zamanla çocuğun günlük alışkanlıklarından biri haline gelmelidir. Bunun yolu korkutucu yasaklar koymak değil, hangi davranışın neden gerekli olduğunu anlaşılır şekilde anlatmaktır. Çocuğun sert bir yiyeceği neden doğrudan ısırmaması gerektiğini anlaması, yalnızca kendisine verilen bir kuralı ezberlemesinden daha işlevseldir.
Benzer şekilde ağız bakım setinin çocuk tarafından hazırlanması, eksilen malzemelerin fark edilmesi ve herhangi bir sorun olduğunda aileye haber verilmesi tedavi sürecindeki sorumluluk duygusunu destekler. Küçük yaştaki çocuklarda aile takibi daha belirgin olabilirken okul çağının ilerleyen dönemlerinde bu alışkanlıklar giderek çocuğun kendi rutininin parçası haline gelebilir.
Her çocuğun okuluna ayrıntılı sağlık bilgisi verilmesi gerekmez. Bununla birlikte aparey kullanımı nedeniyle yemek sonrasında kısa süreli ağız bakımı ihtiyacı olan veya spor sırasında özel önlem alınması gereken çocuklarda sınıf öğretmeninin ya da ilgili okul görevlisinin temel durumu bilmesi yararlı olabilir. Özellikle küçük çocuklarda braketin kopması veya apareyin rahatsız etmesi halinde yetişkin desteğine ulaşabilmek önem taşır.
Ailenin okuldan beklediği desteği açık ve sınırlı şekilde anlatması yeterlidir. Öğretmenin ortodontik müdahale yapması beklenmemelidir. Asıl amaç çocuğun ailesine ulaşabilmesini sağlamak ve gerekli durumlarda tedaviyi yürüten hekimden yönlendirme almaktır.
Çocukların okul, kurs ve spor programları birbirinden farklıdır. Karşıyaka, Bornova, Buca, Torbalı veya İzmir’in diğer ilçelerinden tedavi için gelen ailelerde ulaşım ve okul saatleri de takip planının günlük tarafını etkileyebilir. Uzm. Dt. Çağrı Şibal’ın muayenehanesi İzmir Bayraklı Mansuroğlu Mahallesi’ndedir. Çocuğa uygulanacak ortodontik yöntemin belirlenmesi, aparey seçimi ve takip gereksinimi ise yalnızca okul programına göre değil diş ve çene yapısının klinik değerlendirilmesine göre planlanır.
Çocuk ortodontisinde sabit apareyler, hareketli apareyler veya uygun vakalarda şeffaf plak sistemleri gündeme gelebilir. Hangi yaklaşımın gerekli olduğu her çocuk için aynı değildir. Uzm. Dt. Çağrı Şibal tarafından yapılacak muayenede dişlerin durumu, çene ilişkisi ve gelişim özellikleri değerlendirilerek tanı ve tedavi kararı verilir. Okul yaşamına ilişkin beslenme, spor ve bakım önerileri de seçilen apareyin özelliklerine göre kişiselleştirilmelidir.
Yorum Yap